Pod koniec lipca grządka po wczesnych warzywach potrafi świecić pustką. Rzodkiew zeszła w czerwcu, groch przekwitł, wczesne ziemniaki wykopane — a do końca sezonu wegetacyjnego zostały jeszcze dwa, trzy miesiące ciepła. Zostawienie takiej ziemi odłogiem to marnotrawstwo, którego łatwo uniknąć.
Wolne miejsce po wczesnych warzywach można wykorzystać na trzy sposoby: obsiać drugim plonem na jesienny zbiór, posiać warzywo na przezimowanie albo wsiać zielony nawóz, który poprawi glebę na przyszły rok. Sierpień to ostatni sensowny moment na każdą z tych decyzji.
§ Które grządki zwalniają się najwcześniej
Zwykle najpierw pustoszeją miejsca po warzywach o krótkim cyklu: rzodkiewce, sałacie, szpinaku wiosennym, grochu i bobie. Do tego dochodzą wczesne ziemniaki i cebula z dymki, które zbieramy w lipcu i sierpniu.
To właśnie te grządki nadają się pod drugi siew. Mają jeszcze przed sobą kawał ciepłej pogody, a gleba, jeśli była zadbana, nie jest wyjałowiona po jednym plonie.
Zanim cokolwiek wsiejesz, zajrzyj do notatek, co rosło na danej grządce wiosną. To kluczowe dla płodszej decyzji o płodozmianie, do której wrócimy niżej.
§ Wariant pierwszy: drugi plon na jesienny zbiór
Najbardziej oczywiste wykorzystanie wolnej grządki to szybkorosnące warzywa, które zdążą wydać plon jeszcze tej jesieni. Siew od lipca do połowy sierpnia daje im dość czasu, by dojść przed pierwszymi przymrozkami.
Sprawdzają się tu rośliny o krótkim cyklu i te tolerujące chłodniejsze wrześniowe noce: rzodkiewka, sałata, szpinak, roszponka, rukola, koperek, jarmuż, rzepa, botwinka oraz cebula na dymkę.
Rukola i roszponka są wyjątkowo wdzięczne — kiełkują szybko, a smakują lepiej, gdy dojrzewają w chłodniejsze dni. Jarmuż wręcz zyskuje na przymrozku, bo lekkie mrozy przełamują jego gorycz na słodycz.
Przy planowaniu drugiego plonu warto patrzeć na liczbę dni do zbioru podaną na opakowaniu nasion i doliczyć zapas na wolniejszy wzrost jesienią. Rzodkiewka i rukola zejdą w cztery, pięć tygodni, ale szpinak czy botwinka potrzebują więcej czasu, więc im wcześniej w sierpniu je posiejesz, tym pewniejszy zbiór. Wrześniowe skrócenie dnia spowalnia rośliny, dlatego to, co posiane w połowie lipca rośnie w oczach, w połowie sierpnia idzie już zauważalnie wolniej.
Przy sierpniowych siewach największym wrogiem nie jest chłód, tylko susza w momencie kiełkowania. O ochronie warzywnika w skwarze pisaliśmy osobno w tekście warzywnik w upały — te same zasady podlewania obowiązują przy zakładaniu drugiego plonu.
§ Wariant drugi: siew na przezimowanie
Część warzyw sieje się późnym latem i wczesną jesienią nie po to, by zebrać je jeszcze w tym roku, ale by przezimowały w gruncie i ruszyły z wegetacją bardzo wcześnie na wiosnę.
Do przezimowania nadają się szpinak i roszponka wysiane pod koniec sierpnia i we wrześniu, sałata zimująca oraz cebula ozima. Rośliny wchodzą w zimę jako niewielkie siewki, przetrzymują mróz pod okrywą i dają zbiór na przednówku, kiedy wiosenne siewy dopiero kiełkują.
Osobny przypadek to czosnek. Choć często myśli się o nim przy planowaniu grządek pod koniec lata, jego właściwy termin sadzenia przypada na październik. Sierpień to moment, by zaplanować mu miejsce, nie by go już sadzić.
§ Wariant trzeci: zielony nawóz
Jeśli nie masz pomysłu na jadalny plon albo chcesz odbudować zmęczoną glebę, najlepszym wyborem jest zielony nawóz, czyli rośliny siane nie na zbiór, lecz na przekopanie lub przykrycie gleby.
Zielony nawóz sieje się w sierpniu i wrześniu. Do wyboru jest facelia, gorczyca, łubin, wyka, koniczyna i żyto. Każda z tych roślin działa nieco inaczej, ale wspólny efekt jest ten sam: żywa gleba wchodzi w zimę lepiej niż goła.
Co dają te rośliny:
- Struktura gleby — gęste korzenie spulchniają ziemię i rozbijają zaskorupienie, także w głębszych warstwach.
- Materia organiczna — zielona masa po przekopaniu staje się pokarmem dla mikroorganizmów i próchnicy.
- Wiązanie azotu — motylkowe, czyli łubin, wyka i koniczyna, gromadzą azot z powietrza i zostawiają go w glebie.
- Okrywa — zwarty łan chroni powierzchnię przed erozją, wymywaniem składników i zachwaszczeniem.
Zielony nawóz przekopuje się płytko przed kwitnieniem, gdy rośliny są jeszcze soczyste i szybko się rozkładają. Alternatywnie można zostawić go na zimę jako naturalny mulcz i wkomponować w glebę dopiero wczesną wiosną.
Facelia i gorczyca są tu najprostszym startem — kiełkują szybko, tanio i bez wymagań. Jeśli myślisz o łączeniu roślin, które wzajemnie sobie sprzyjają, warto zajrzeć też do notatki o companion planting.
§ Co siać w sierpniu — ściąga według celu
| Cel | Co posiać | Termin siewu |
|---|---|---|
| Zbiór jesienny | rzodkiewka, sałata, szpinak, roszponka, rukola, koperek, jarmuż, rzepa, botwinka, cebula dymka | lipiec do połowy sierpnia |
| Na przezimowanie | szpinak, roszponka, sałata zimująca, cebula ozima | koniec sierpnia do września |
| Zielony nawóz | facelia, gorczyca, łubin, wyka, koniczyna, żyto | sierpień do września |
Czosnek, choć bywa kojarzony z tym planowaniem, sadzi się dopiero w październiku — w sierpniu jedynie rezerwujesz mu grządkę.
§ Typowe błędy
Siew w suchą, zaskorupioną glebę. Sierpniowa susza potrafi zabić wschody, zanim się pojawią. Przed siewem grządkę trzeba porządnie nawodnić, a po wysianiu utrzymywać wierzchnią warstwę wilgotną aż do skiełkowania.
Pominięcie zasilenia po pierwszym plonie. Wcześniejsze warzywo pobrało z gleby składniki. Przed drugim siewem warto doprawić grządkę dojrzałym kompostem, żeby nowa roślina miała z czego czerpać.
Złamanie płodozmianu. Nie sieje się warzywa po roślinie z tej samej rodziny — kapustne, czyli rzodkiewka, rukola, jarmuż i rzepa, nie powinny iść po innych kapustnych. W przeciwnym razie kumulują się choroby i szkodniki glebowe.
Za późny siew zielonego nawozu. Wsiany dopiero w październiku często nie zdąży wytworzyć zielonej masy przed mrozem. Im wcześniej w sierpniu, tym więcej pożytku dla gleby.